Czym jest deepfake i jak go rozpoznać?

Swoboda w dostępie do informacji wynikająca z ery cyfrowej sprawia, że mamy niemal cały świat na wyciągnięcie ręki. Istnieje też jednak druga strona medalu — rozwój technologiczny tworzy nie tylko szanse, ale i zagrożenia. Gwałtowny rozwój sztucznej inteligencji stanowi w ostatnich latach ogromne wyzwanie dla cyberbezpieczeństwa. Jednym z najnowszych zagrożeń jest deepfake.

Czym jest deepfake?

Deepfaki to obrazy, materiały wideo lub audio, które zostały wygenerowane lub zmanipulowane przez sztuczną inteligencję. Wykorzystują one wizerunki istniejących osób i są niezwykle realistyczne, często wprowadzając w błąd odbiorców, którzy niesłusznie uznają je za autentyczne.

Termin „deepfake” pochodzi od angielskich wyrazów deep learning, czyli „głębokie uczenie się” oraz fake, czyli „fałszywy”. Nazwa ta odnosi się do rodzaju sztucznej inteligencji, która opiera się na algorytmach uczenia maszynowego. Algorytmy te analizują oryginalne materiały, np. zdjęcia czy nagrania wideo, „ucząc się” wyglądu, mimiki, gestów i tonu głosu uwiecznionych na nich osób. Na tej podstawie sztuczna inteligencja wytwarza następnie realistycznie wyglądające, lecz nieprawdziwe treści.

Zastosowanie technologii deepfake

Deepfaki wykorzystywane są w wielu różnych dziedzinach. Technologia ta oferuje możliwość tworzenia unikatowych materiałów wysokiej jakości przy jednoczesnym obniżeniu czasu i kosztów takiej produkcji. Jednak trudność w odróżnieniu ich od autentycznych materiałów sprawia, że deepfake może też stać się narzędziem cyberprzestępczości i dezinformacji.

Gdzie więc deepfake znajduje swoje zastosowanie?

• rozrywka i media — sztuczną inteligencję wykorzystuje się do tworzenia i ulepszania efektów specjalnych w filmach oraz grach video;
• edukacja — za pomocą starych zdjęć lub filmów możliwe jest tworzenie historycznych rekonstrukcji i symulacji;
• reklama i marketing — technologia deepfake wykorzystywana jest do tworzenia bardziej unikatowych i spersonalizowanych treści marketingowych;
• manipulacja opinią publiczną — kreowanie fałszywych wypowiedzi i wystąpień polityków sprzyja szerzeniu dezinformacji, a nawet może być wykorzystywane do wpływania na wyniki wyborów;
• cyberprzestępczość (oszustwa, wyłudzenia, naruszenie prywatności) — deepfake może być wykorzystywany do tworzenia materiałów, które mają na celu np. próby wyłudzenia pieniędzy i poufnych informacji, szantaż, poniżenie lub dyskryminację osób publicznych i prywatnych.

Przeczytaj również: Kolory w marketingu – jakie znaczenie mają barwy dla firm?

Jak rozpoznać deepfake?

Rozpoznanie materiałów wytworzonych przez sztuczną inteligencję nierzadko jest bardzo trudne. Technologia deepfake stale się rozwija, a co za tym idzie wytwarzane przez nią treści są coraz bardziej zaawansowane i realistyczne. Z kolei powszechny dostęp do internetu i popularność mediów społecznościowych sprzyja ich rozprzestrzenianiu.

Dlaczego warto być czujnym?

Niestety, wraz z rozwojem tej technologii pojawia się też coraz więcej wątpliwości dotyczących aspektów prawnych i etycznych używania deepfake’a. Agencje rządowe, firmy technologiczne i platformy społecznościowe opracowują narzędzia do automatycznego wykrywania deepfake’a. Tworzone są również regulacje prawne dotyczące kwestii rozpowszechniania fałszywych treści oraz karania cyberprzestępców.

Jednak kluczowym narzędziem do walki z negatywnymi skutkami wykorzystania deepfake’a jest zwiększanie świadomości społecznej. Każdy z nas, jako odbiorca treści w internecie, powinien zdawać sobie sprawę z potencjalnych zagrożeń.

Oto na co warto zwracać uwagę:

• nienaturalne ruchy twarzy, np. zniekształcona mimika, brak naturalnego mrugania oczami;
• niezgodność audiowizualna, czyli brak synchronizacji pomiędzy ruchami ust a dźwiękiem;
• błędy w dźwięku, np. nagłe i nietypowe zmiany tonu głosu, szum w tle lub też nagła zmiana dźwięków otoczenia;
• niespójne oświetlenie, np. brak refleksu światła w okularach, nieregularne cienie, anomalie kolorystyczne;
• mankamenty wizualne, np. niska jakość nagrania, rozmycie wokół krawędzi twarzy i ciała, szczególnie podczas szybkich ruchów;
• źródło informacji, czyli weryfikacja czy materiały pochodzą z zaufanych źródeł, odpowiednich dla ich kontekstu.

Niezależnie od stopnia zaawansowania deepfake łatwiej będzie rozpoznać, jeśli zachowamy duży sceptycyzm i czujność. Weryfikuj źródła i zgłaszaj podejrzane materiały. Umiejętność krytycznej selekcji informacji pomoże nam czerpać bardziej wartościową wiedzę z internetu.

Autor tekstu: Monika Parys